شمش ارت مسیری است که اگر عایق جایی از کار بیفتد، جریان خطا را به زمین هدایت می کند. شمش ارت تابلو برق کوچک و ساده دیده می شود، ولی ایمنی افراد به آن بستگی دارد. در این مقاله وظیفه، جنس و اتصال آن را مرور می کنیم.
شمش ارت تابلو برق چه کاری می کند؟
تابلوساز همه ی بدنه های فلزی و سیم های حفاظتی را به این شمش وصل می کند. اگر فازی به بدنه برسد، مسیر کم مقاومت ارت اجازه می دهد حفاظت قطع شود و بدنه ولتاژ خطرناک نگیرد. مقاله ی اتصال زمین مفهوم کلی را توضیح می دهد. به علاوه این شمش بدنه ها را هم پتانسیل می کند تا میان آن ها اختلاف ولتاژ باقی نماند.
تفاوت شمش ارت و نول
نول سیم برگشت جریان عادی است، ولی ارت فقط برای حفاظت است و در حالت عادی جریانی از آن نمی گذرد. توضیح روشن این تفاوت در ارت و نول آمده است. برای همین این دو شمش را جدا نصب می کنند و نباید پیچ هایشان را به اشتباه جابه جا کرد. اگر نول مسی نیاز دارید، دسته ی شمش های باسبار را ببینید.
چرا شمش ارت مسی است؟
مس رسانایی بسیار خوب و مقاومت در برابر خوردگی دارد. در توضیحات مربوط به استاندارد IEC 61439-1 هم شمش PE را معمولاً تخت و مسی معرفی می کنند. این دلیل می شود شمش ارت مسی انتخاب معمول بسیاری از تابلوسازان باشد. نمونه های آن را در شمش ارت مسی می توانید ببینید. بندهای دقیق استاندارد (مثل حداقل سطح مقطع) را از متن خود استاندارد بگیرید.
اتصال شمش ارت تابلو برق به بدنه
اتصال باید تمیز، محکم و بدون رنگ بین سطوح فلزی باشد. رنگ یک لایه ی عایق است و باید آن را از محل اتصال بردارید. پیچ ها را با گشتاور مناسب ببندید و بعداً در بازدید دوره ای دوباره بررسی کنید. زنگ زدگی یا شل بودن پیچ مقاومت را بالا می برد و ممکن است در لحظه ی خطا بی اثر بماند.
نکته های انتخاب
شمش ارت در واقع نوعی باسبار است و ملاحظات انتخاب باسبار درباره ی آن هم صدق می کند.
- تعداد سوراخ ها و پیچ را متناسب با تعداد سیم های ارت انتخاب کنید.
- عرض و ضخامت شمش را از طراح تابلو بگیرید.
- محل نصب شمش باید به بدنه ی تابلو و ورودی کابل نزدیک باشد.
- مشخصات را روی سفارش بنویسید تا خطایی پیش نیاید.
ارت حفاظتی و هم پتانسیل سازی
ارت حفاظتی بدنه ها را به زمین وصل می کند، و هم پتانسیل سازی اطمینان می دهد قطعات فلزی قابل لمس اختلاف ولتاژ خطرناک با هم ندارند. شمش ارت در تابلو نقطه ی مشترک این اتصالات است. در تابلوی درب دار، درِ فلزی را هم با بافه ی انعطاف پذیر به شمش وصل می کنند تا لولا تنها مسیر ارت نباشد. در منابع آموزشی این روش رایج است، اما طراح باید نقشه ی تابلو را بر اساس استاندارد مربوط بکشد.
اشتباه های رایج در نصب
- وصل کردن چند سیم زیر یک پیچ بدون در نظر گرفتن ظرفیت پیچ.
- استفاده از شمش نول به جای ارت یا برعکس.
- رها کردن رنگ زیر سطح تماس.
- نبستن مهره ها پس از اتمام سیم کشی.
بازبینی دوره ای شمش ارت
در بازدید سالانه ی تابلو شمش ارت را هم ببینید: پیچ ها محکم باشند، سطح سبز یا سیاه نشده باشد و سیم ها سالم بمانند. اگر رنگ شمش مسی تغییر کرده، سطح را با پارچه ی خشک تمیز کنید و محل اتصال را دوباره ببندید. با خوردگی زیاد، شمش را تعویض کنید.
سؤال های رایج درباره ی شمش ارت تابلو برق
آیا شمش ارت باید عایق داشته باشد؟ معمولاً تابلوساز شمش ارت را بدون عایق و مستقیم به بدنه وصل می کند؛ نقشه ی تابلو جزئیات را مشخص می کند.
آیا می توان از شمش آلومینیومی برای ارت استفاده کرد؟ رایج ترین انتخاب در تابلوها مس است؛ برای هر جنس دیگر باید استاندارد و طراح تابلو نظر دهند.
چند پیچ لازم است؟ به تعداد سیم های ارت و کابل های ورودی بستگی دارد.
جمع بندی شمش ارت تابلو برق
انتخاب جنس مس، عرض و ضخامت متناسب، تعداد پیچ کافی و اتصال محکم به بدنه چهار نکته ی اصلی اند. خرید شمش ارت تابلو برق ارزان و بدون مشخصات، ممکن است در لحظه ی خطا بی اثر باشد. در هنگام سفارش، تعداد دقیق سوراخ و اندازه ی پیچ را بنویسید.
در پروژه های چندتابلویی، شمش ارت همه ی تابلوها را با یک طرح یکسان بچینید. وقتی محل شمش، اندازه ی پیچ و رنگ سیم ارت در همه ی تابلوها یکی باشد، بازدید ساده تر است و تعمیرکار جدید هم بدون سردرگمی کار می کند. این هماهنگی هزینه ای ندارد؛ فقط در مرحله ی طراحی به آن فکر کنید.
اگر در انتخاب تعداد پیچ مطمئن نیستید، با ما صحبت کنید. بیشتر مشکلات شمش ارت تابلو برق از اتصال شل شروع می شود، نه از خود شمش.
